Anal Fistül Nedir?

Anal fistül, makat kanalının iç kısmı ile makat çevresindeki cilt arasında oluşan anormal tünel şeklindeki bağlantıdır. Genellikle daha önce oluşmuş bir makat apsesinin iyileşmesi sonrasında gelişir. Halk arasında “makatta iltihap kanalı” olarak da tanımlanabilir.

Makat bölgesinde bulunan bezlerin enfekte olması sonucu apse gelişebilir. Bu apsenin boşalması veya cerrahi olarak drene edilmesi sonrasında bazı hastalarda iltihap yolu tamamen kapanmaz ve fistül oluşabilir.

Anal fistül kronik seyirli bir hastalıktır ve genellikle kendiliğinden tamamen iyileşmez. Tedavi edilmediğinde tekrarlayan enfeksiyonlar, akıntı ve yaşam kalitesinde belirgin bozulma meydana gelebilir.

Fistülün iç ağzı genellikle makat kanalında bulunurken dış ağız makat çevresindeki ciltte yer alır. Bu iki nokta arasında iltihaplı bir kanal oluşur.

Anal fistüller basit veya kompleks olabilir.

Basit Anal Fistül:
Makat kaslarının küçük kısmını içeren daha yüzeyel fistüllerdir.

Kompleks Anal Fistül:
Makat kaslarının daha büyük kısmını içeren, dallanan veya tekrarlayan fistüllerdir.

Anal fistül oluşumunda etkili olabilecek durumlar şunlardır:

• Makat apsesi
• Crohn hastalığı
• Tüberküloz
• Radyoterapi öyküsü
• Travma
• Cerrahi girişimler
• Kronik enfeksiyonlar

Anal fistülün en sık nedeni perianal apsedir. Perianal apselerin önemli bir kısmında ilerleyen dönemde fistül gelişebilir.

Crohn hastalığı gibi inflamatuar bağırsak hastalıklarında fistüller daha kompleks seyredebilir ve tedavi süreci daha zor olabilir.

Anal fistülün en sık belirtileri şunlardır:

• Makat çevresinde akıntı
• İç çamaşırında kirlenme
• Tekrarlayan apse oluşumu
• Ağrı ve hassasiyet
• Kötü kokulu akıntı
• Şişlik
• Kaşıntı

Bazı hastalarda belirtiler dönemsel olabilir. Fistül ağzı kapanınca apse gelişebilir, tekrar açıldığında ise akıntı başlayabilir.

Uzun süre devam eden fistüller yaşam kalitesini ciddi şekilde bozabilir ve sürekli akıntı nedeniyle hijyen problemlerine yol açabilir.

Bazı hastalarda otururken rahatsızlık hissi, uzun süre yürüyememe veya sosyal yaşamda kısıtlanma görülebilir.

Anal fistül bazen hemoroid veya anal fissür ile karıştırılabilir. Ancak fistülde sürekli veya tekrarlayan iltihaplı akıntı daha ön plandadır.

Daha fazla bilgi için Anal Fissür ve Hemoroid Tedavisi sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Detaylı bilgi için American Society of Colon and Rectal Surgeons Anal Fistül Bilgilendirmesi incelenebilir.

Anal Fistül Tanısı

Anal fistül tanısı çoğu zaman dikkatli muayene ile konulabilir. Hastalar genellikle makat çevresinde sürekli veya tekrarlayan akıntı şikayeti tarif eder.

Muayene sırasında fistülün dış ağzı görülebilir. Bazı hastalarda çevrede sertlik, kızarıklık veya aktif akıntı bulunabilir.

Bazı hastalarda fistül ağzından iltihaplı sıvı gelebilir. Tekrarlayan apse öyküsü tanıda önemli ipuçlarından biridir.

Tanıda kullanılan yöntemler şunlardır:

• Fizik muayene
• Parmakla rektal muayene
• Anoskopi
• Endoanal ultrasonografi
• Pelvik MR görüntüleme

Özellikle kompleks fistüllerde MR görüntüleme fistül yolunun ve dallanmaların değerlendirilmesinde büyük önem taşır.

Pelvik MR günümüzde kompleks fistüllerin değerlendirilmesinde en değerli yöntemlerden biridir. Fistülün makat kaslarıyla ilişkisini göstermesi tedavi planlamasında büyük avantaj sağlar.

Anal fistüller bazı durumlarda şu hastalıklarla karışabilir:

• Pilonidal sinüs
• Hidradenitis suppurativa
• Perianal apse
• Crohn hastalığı
• Anal kanal tümörleri

Tekrarlayan veya kompleks fistüllerde ayrıntılı değerlendirme tedavi planlaması açısından önemlidir.

Bazı hastalarda kolonoskopi gerekebilir. Özellikle Crohn hastalığı şüphesi olan bireylerde bağırsakların değerlendirilmesi önemlidir.

Dış ağızların sayısı, kanalın seyri ve önceki operasyon öyküsü dikkatle değerlendirilmelidir.

Doğru tanı hem tekrar riskinin azaltılması hem de dışkı kontrol fonksiyonunun korunması açısından büyük önem taşır.

Detaylı bilgi için NHS Anal Fistula Guide incelenebilir.

Anal Fistül Tedavisi

Anal fistül tedavisinde temel amaç fistül kanalını ortadan kaldırmak, enfeksiyonu kontrol altına almak ve aynı zamanda makat kaslarını koruyarak dışkı kontrolünü sürdürmektir.

Anal fistüller genellikle cerrahi tedavi gerektirir. Çünkü fistül kanalı çoğu zaman kendiliğinden tamamen kapanmaz.

Tedavi yöntemi belirlenirken:

• Fistülün tipi
• Kanalın uzunluğu
• Makat kaslarıyla ilişkisi
• Daha önce geçirilmiş ameliyatlar
• Hastanın dışkı kontrol durumu

dikkate alınır.

Basit fistüllerde fistülotomi uygulanabilir. Bu yöntemde fistül kanalı kontrollü şekilde açılarak iyileşme sağlanır.

Fistülotomi özellikle yüzeyel fistüllerde oldukça başarılı sonuçlar verebilir. Ancak fistülün makat kaslarıyla ilişkisi dikkatle değerlendirilmelidir.

Kompleks fistüllerde makat kaslarını korumak amacıyla farklı yöntemler kullanılabilir:

• Seton uygulaması
• Advancement flap
• LIFT prosedürü
• Fibrin glue
• Plug uygulamaları
• Lazer tedavisi

Tedavi seçimi mutlaka hasta özelinde planlanmalıdır.

Kompleks fistüllerde amaç sadece fistülü kapatmak değil, aynı zamanda dışkı tutma fonksiyonunu korumaktır.

Seton uygulaması bazı hastalarda enfeksiyon kontrolü amacıyla uzun süre kullanılabilir. Özellikle aktif enfeksiyon bulunan olgularda avantaj sağlayabilir.

LIFT prosedürü sfinkter koruyucu yöntemlerden biridir ve bazı kompleks fistüllerde tercih edilebilir.

Fibrin glue ve plug uygulamaları daha az invaziv yöntemler arasında yer alır. Ancak başarı oranları fistül tipine göre değişebilir.

Anal fistül tedavisinde tekrar riski tamamen sıfırlanamayabilir. Özellikle kompleks fistüllerde tekrar gelişimi görülebilir.

Crohn hastalığına bağlı fistüllerde ilaç tedavileri ile cerrahi yöntemlerin birlikte planlanması gerekebilir.

Bazı hastalarda birden fazla operasyon gerekebilir. Bu durum özellikle dallanan ve tekrarlayan fistüllerde daha sık görülür.

Tedavi sonrası düzenli takip tekrar riskinin erken fark edilmesi açısından önemlidir.

Makat bölgesi hastalıkları hakkında daha fazla bilgi almak için Pilonidal Sinüs sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Anal Fistül Tedavisinde Lazer Tedavisi

Lazer fistül tedavisi son yıllarda giderek daha sık kullanılan sfinkter koruyucu yöntemlerden biridir.

Bu yöntemde özel lazer probu fistül kanalının içine yerleştirilir ve kontrollü lazer enerjisi uygulanarak kanalın içeriden kapanması hedeflenir.

Lazer tedavisinin bazı avantajları şunlar olabilir:

• Makat kaslarının korunabilmesi
• Daha az doku hasarı oluşması
• Daha düşük ağrı hissi
• Günlük yaşama daha hızlı dönüş
• Bazı hastalarda daha düşük inkontinans riski

Lazer tedavisinde amaç fistül kanalını içeriden kontrollü şekilde kapatmaktır. Bu sayede geniş cerrahi kesilerden kaçınılabilir.

Ancak her fistül tipi lazer tedavisine uygun olmayabilir.

Özellikle dallanan, uzun veya kompleks fistüllerde başarı oranı değişken olabilir.

Tedavi yöntemi seçilirken fistül anatomisi ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir.

Lazer tedavisi sonrası hastalar çoğu zaman kısa sürede günlük aktivitelerine dönebilmektedir.

Bazı hastalarda ek cerrahi girişimler gerekebilir. Bu nedenle hasta beklentileri gerçekçi şekilde değerlendirilmelidir.

Bilimsel çalışmalar lazer yöntemlerinin seçilmiş hasta gruplarında başarılı sonuçlar sağlayabildiğini göstermektedir.

Daha fazla bilgi için Mayo Clinic Anal Fistula Guide incelenebilir.

Anal Fistül Ameliyatı Sonrası Bakım

Anal fistül ameliyatı sonrası bakım iyileşme süreci açısından büyük önem taşır.

Ameliyat sonrası dönemde yara bakımı düzenli yapılmalıdır. Bazı hastalarda açık yara iyileşmesi kontrollü şekilde beklenebilir.

İlk günlerde hafif ağrı, akıntı veya kanama görülebilir.

Kabızlığın önlenmesi yara iyileşmesi açısından önemlidir.

Bu nedenle:

• Bol su tüketilmelidir
• Lifli beslenilmelidir
• Sert dışkılamadan kaçınılmalıdır
• Gerekirse dışkı yumuşatıcı kullanılmalıdır

Ilık oturma banyosu rahatlama sağlayabilir ve hijyene katkıda bulunabilir.

Bazı hastalarda pansuman gerekebilir.

Ameliyat sonrası ilk günlerde hafif akıntı olması çoğu zaman normal kabul edilir. Ancak kötü kokulu yoğun akıntı enfeksiyon belirtisi olabilir.

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurulmalıdır:

• Yüksek ateş
• Şiddetli ağrı
• Yoğun kanama
• Kötü kokulu akıntı
• Şiddetli şişlik

Kompleks fistüllerde iyileşme süreci daha uzun olabilir ve bazı hastalarda ek girişimler gerekebilir.

Düzenli takip fistülün tekrar etme riskinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Uzun süreli oturmaktan kaçınılması ve hijyen kurallarına dikkat edilmesi iyileşme sürecine katkı sağlayabilir.

Hastaların büyük kısmı uygun bakım ile birkaç hafta içerisinde günlük yaşamına dönebilmektedir.

Anal fistül tedavisinde erken tanı ve uygun cerrahi planlama hem tekrar riskinin azaltılması hem de yaşam kalitesinin korunması açısından büyük önem taşır.

Anal Fistül Hakkında Sık Sorulan Sorular

Anal fistül kendiliğinden geçer mi?

Anal fistüller genellikle kendiliğinden tamamen iyileşmez. Fistül kanalı çoğu zaman kalıcı hale gelir ve çoğu hastada cerrahi tedavi gerekir.

Anal fistül neden oluşur?

En sık neden makat apsesidir. Bunun dışında Crohn hastalığı, kronik enfeksiyonlar, travma ve bazı bağırsak hastalıkları da anal fistül gelişimine neden olabilir.

Anal fistül belirtileri nelerdir?

Makat çevresinde akıntı, kötü koku, tekrarlayan apse, ağrı, şişlik, hassasiyet ve iç çamaşırında kirlenme en sık görülen belirtilerdir.

Anal fistül kansere dönüşür mü?

Anal fistül doğrudan kansere dönüşen bir hastalık değildir. Ancak çok uzun yıllar devam eden kronik fistüllerde nadir durumlarda farklı komplikasyonlar gelişebilir.

Anal fistül bulaşıcı mıdır?

Hayır. Anal fistül bulaşıcı bir hastalık değildir.

Anal fistül ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Bazı özel durumlarda destekleyici tedaviler uygulanabilse de anal fistüllerin büyük kısmında kalıcı tedavi için cerrahi girişim gerekir.

Anal fistül ameliyatı ağrılı mıdır?

Ameliyat sonrası ilk günlerde hafif veya orta düzeyde ağrı olabilir. Ancak uygun ağrı kontrolü ile hastaların büyük kısmı süreci konforlu şekilde geçirebilir.

Anal fistül tekrarlar mı?

Özellikle kompleks fistüllerde tekrar gelişim görülebilir. Fistülün tipi, yaygınlığı ve uygulanan tedavi yöntemi tekrar riskini etkileyebilir.

Anal fistül için hangi doktora gidilmelidir?

Anal fistül tanı ve tedavisi genel cerrahi uzmanları tarafından yapılmaktadır. Özellikle kolorektal cerrahi ile ilgilenen cerrahlar bu konuda deneyimlidir.

Anal fistül ile hemoroid arasındaki fark nedir?

Hemoroid daha çok damar genişlemesiyle ilişkiliyken anal fistülde iltihaplı bir kanal yapısı bulunur. Fistülde akıntı ve tekrarlayan apse daha ön plandadır.

Anal fistül ile anal fissür aynı hastalık mıdır?

Hayır. Anal fissür makat kanalında oluşan çatlak iken anal fistül makat kanalı ile cilt arasında gelişen iltihaplı bir tüneldir.

Anal fistülde lazer tedavisi uygulanabilir mi?

Evet. Seçilmiş hastalarda lazer destekli fistül tedavileri uygulanabilmektedir. Ancak her fistül tipi lazer için uygun olmayabilir.

Seton tedavisi nedir?

Seton uygulamasında fistül kanalına özel bir ip yerleştirilerek enfeksiyon kontrolü sağlanmaya çalışılır. Özellikle kompleks fistüllerde tercih edilebilir.

Anal fistül ameliyatı sonrası iyileşme ne kadar sürer?

İyileşme süresi uygulanan yönteme ve fistülün kompleks yapısına göre değişebilir. Bazı hastalar birkaç hafta içinde günlük yaşamına dönebilir.

Anal fistül tedavi edilmezse ne olur?

Tekrarlayan apseler, sürekli akıntı, ağrı ve yaşam kalitesinde ciddi bozulma gelişebilir. Bazı hastalarda fistül yolları daha kompleks hale gelebilir.

Anal fistül Crohn hastalığı ile ilişkili olabilir mi?

Evet. Özellikle kompleks ve tekrarlayan fistüllerde Crohn hastalığı gibi inflamatuar bağırsak hastalıkları araştırılabilir.

Anal fistül MR görüntüleme neden önemlidir?

Pelvik MR özellikle kompleks fistüllerde fistül yollarını ve dallanmaları göstermede oldukça değerlidir. Tedavi planlamasına yardımcı olabilir.

Anal fistül ameliyatı sonrası akıntı normal midir?

İlk dönemde hafif akıntı görülebilir. Ancak kötü kokulu yoğun akıntı veya artan ağrı durumunda doktor değerlendirmesi gerekebilir.

Anal fistül tamamen iyileşir mi?

Uygun tedavi ile birçok hastada başarılı sonuçlar elde edilebilir. Ancak özellikle kompleks fistüllerde tekrar riski tamamen sıfırlanamayabilir.

Anal fistül dışkı kaçırmaya neden olur mu?

Fistülün makat kaslarıyla ilişkisi nedeniyle bazı cerrahi işlemlerde dışkı kontrolü dikkatle korunmalıdır. Bu nedenle tedavi planlaması uzmanlık gerektirir.

Detaylı bilgi için ASCRS Anal Fistula Guide, NHS Anal Fistula Information ve Mayo Clinic Anal Fistula Guide kaynakları incelenebilir.