Anal Fissür Nedir?

Anal fissür, makat kanalının iç kısmında oluşan küçük yırtık veya çatlaklardır. Halk arasında sıklıkla “makat çatlağı” olarak adlandırılır. Genellikle dışkılama sırasında oluşan travma sonucu meydana gelir ve özellikle sert dışkılama sonrasında şiddetli ağrı ile kendini gösterebilir.

Anal fissür toplumda oldukça yaygın görülen anorektal hastalıklardan biridir. Her yaş grubunda görülebilmekle birlikte özellikle kronik kabızlığı olan bireylerde daha sık ortaya çıkar. Günümüzde masa başı yaşam tarzı, düşük lif tüketimi, yetersiz sıvı alımı ve düzensiz beslenme alışkanlıkları nedeniyle görülme sıklığının arttığı düşünülmektedir.

Makat bölgesi yoğun sinir ağı içerdiği için fissür oluştuğunda dışkılama sırasında cam kesiği benzeri şiddetli ağrı meydana gelebilir. Bazı hastalarda ağrı dışkılama sonrasında saatlerce devam edebilir. Ağrı nedeniyle hastalar tuvalete gitmekten korkabilir ve dışkılamayı erteleyebilir. Bu durum kabızlığı artırarak çatlağın daha da kötüleşmesine neden olabilir.

Anal fissür hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilir. Özellikle doğum sonrası dönemde kadınlarda görülme sıklığında artış olabilir. Bunun nedeni doğum sırasında oluşan travma ve sonrasında gelişebilen kabızlık problemidir.

Anal fissürler akut ve kronik olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Akut Anal Fissür:
Yeni oluşmuş yüzeyel çatlaklardır. Genellikle birkaç hafta içerisinde uygun tedaviyle iyileşebilir. Erken dönemde doğru yaklaşım uygulanması kronikleşmeyi önleyebilir.

Kronik Anal Fissür:
Uzun süredir devam eden, derinleşmiş ve kenarlarında sertleşme gelişmiş çatlaklardır. Kronik fissürlerde makat kas spazmı daha belirgindir ve iyileşme süreci daha zor olabilir.

Anal fissür oluşumunda etkili olan başlıca nedenler şunlardır:

• Kronik kabızlık
• Sert dışkılama
• Uzun süreli ishal
• Aşırı ıkınma
• Doğum travması
• Anal ilişki
• İnflamatuar bağırsak hastalıkları
• Makat kaslarında aşırı spazm

Fissür oluştuktan sonra ağrı nedeniyle makat kaslarında refleks spazm gelişebilir. Bu spazm kan dolaşımını azaltarak yaranın iyileşmesini geciktirebilir ve bir kısır döngü oluşturabilir. Özellikle kronik fissürlerde bu kas spazmı hastalığın devam etmesindeki en önemli mekanizmalardan biridir.

Anal fissürün en sık belirtileri şunlardır:

• Dışkılama sırasında şiddetli ağrı
• Tuvalet sonrası saatlerce sürebilen yanma hissi
• Parlak kırmızı renkte kanama
• Makatta kaşıntı
• Makat çevresinde hassasiyet
• Dışkılama korkusu
• Kronikleşen olgularda cilt katlantısı oluşumu

Bazı hastalarda iç çamaşırda küçük miktarda kan görülmesi ilk belirti olabilir. Kanama çoğu zaman parlak kırmızı renktedir ve dışkının üzerinde çizgi şeklinde görülebilir.

Uzun süren ağrı nedeniyle bazı hastalar tuvalete gitmekten kaçınabilir. Bu durum kabızlığı artırarak fissürün daha da kötüleşmesine neden olabilir. Ağrı korkusu nedeniyle gelişen dışkılama ertelemesi hastalığın kronikleşmesini hızlandırabilir.

Anal fissür hemoroidal hastalık ile sık karıştırılabilir. Ancak fissürde ağrı daha ön plandadır. Hemoroidlerde ise kanama daha belirgin olabilir. Bu nedenle doğru tanı için uzman değerlendirmesi önemlidir.

Bazı hastalar makat bölgesindeki ağrı nedeniyle uzun süre oturamama, iş performansında düşme ve sosyal yaşamda kısıtlanma yaşayabilir. Özellikle kronik fissürlerde yaşam kalitesi belirgin şekilde etkilenebilir.

Daha fazla bilgi için Hemoroid Tedavisi sayfamızı da inceleyebilirsiniz.

Anal Fissür Tanısı

Anal fissür tanısı çoğu zaman hastanın şikayetleri ve dikkatli fizik muayene ile konulabilir. Hastaların büyük kısmı dışkılama sırasında cam kesiği benzeri ağrı tarif eder.

Muayene sırasında makat bölgesinde çatlak görünümü saptanabilir. Ancak bazı hastalarda ağrı çok şiddetli olduğu için ayrıntılı muayene zor olabilir.

Kronik fissürlerde aşağıdaki bulgular görülebilir:

• Sentinel pile adı verilen cilt katlantısı
• Çatlak tabanında lifli yapı görünümü
• Makat kaslarında spazm
• Kronik inflamasyon bulguları

Anal fissür genellikle makatın arka orta hattında görülür. Yan yerleşimli fissürler bazı özel hastalıkların belirtisi olabilir ve ileri inceleme gerekebilir.

Bazı durumlarda anal fissür ile karışabilecek hastalıklar şunlardır:

• Hemoroidal hastalık
• Anal fistül
• Perianal apse
• Crohn hastalığı
• Rektal ülserler
• Anal kanal tümörleri

Aşağıdaki durumlarda ileri inceleme gerekebilir:

• İyileşmeyen fissürler
• Tekrarlayan fissürler
• Atipik yerleşim
• Bağışıklık sistemi hastalıkları
• İnflamatuar bağırsak hastalığı şüphesi

Bazı hastalarda anoskopi veya kolonoskopi gibi ileri inceleme yöntemleri gerekebilir. Özellikle ileri yaşta ortaya çıkan kanamalarda farklı hastalıkların dışlanması önem taşır.

Crohn hastalığı gibi inflamatuar bağırsak hastalıklarında görülen fissürler klasik fissürlerden farklı seyredebilir. Bu nedenle ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.

Bağışıklık sistemi hastalıkları veya daha önce makat bölgesine yönelik operasyon öyküsü olan bireylerde detaylı değerlendirme önemlidir. Bazı durumlarda biyopsi gerekebilir.

Doğru tanı tedavi planlaması açısından son derece önemlidir. Çünkü fissür ile karışabilen bazı hastalıkların tedavi yaklaşımları tamamen farklı olabilir.

Detaylı bilgi için American Society of Colon and Rectal Surgeons Anal Fissure Bilgilendirmesi incelenebilir.

Anal Fissür Tedavisi

Anal fissür tedavisi hastalığın akut veya kronik olmasına göre değişebilir. Tedavinin temel amacı ağrıyı azaltmak, makat kas spazmını çözmek ve yaranın iyileşmesini sağlamaktır.

Akut fissürlerin önemli bir kısmı ameliyatsız yöntemlerle iyileşebilir.

Tedavinin ilk basamağı kabızlığın önlenmesidir.

Liften zengin beslenme, bol su tüketimi ve düzenli dışkılama alışkanlığı büyük önem taşır.

Sebze, meyve ve tam tahıllı besinlerin tüketilmesi dışkının yumuşamasına yardımcı olabilir. Günlük yeterli sıvı tüketimi fissür tedavisinin önemli parçalarından biridir.

Günde ortalama 2-2.5 litre su tüketilmesi bağırsak hareketlerinin düzenlenmesine katkı sağlayabilir. Lifli beslenmenin ani değil kademeli artırılması daha uygun olabilir.

Sert dışkılama fissürün tekrar açılmasına neden olabileceği için dışkının yumuşak tutulması gerekir.

Bazı hastalarda dışkı yumuşatıcı ilaçlar kullanılabilir. Ancak bu ilaçların mutlaka doktor önerisiyle kullanılması gerekir.

Sıcak oturma banyoları makat kas spazmını azaltabilir ve ağrıyı hafifletebilir. Özellikle günde birkaç kez 10-15 dakikalık ılık su banyosu rahatlama sağlayabilir.

Bazı hastalarda aşağıdaki ilaçlar kullanılabilir:

• Lokal anestetik kremler
• Nitrat içeren kremler
• Kalsiyum kanal blokeri kremleri
• Dışkı yumuşatıcı ilaçlar

Bu ilaçlar makat kaslarını gevşeterek kan dolaşımını artırabilir ve iyileşmeye katkı sağlayabilir. Ancak tedavi mutlaka uzman kontrolünde planlanmalıdır.

Nitrat içeren kremler bazı hastalarda baş ağrısı gibi yan etkilere neden olabilir. Bu nedenle kullanım şekli ve süresi doktor önerisine göre düzenlenmelidir.

Kronik fissürlerde veya medikal tedaviye yanıt alınamayan durumlarda girişimsel yöntemler gerekebilir.

Cerrahi tedavide en sık uygulanan yöntem lateral internal sfinkterotomidir. Bu işlemde makat iç kasının kontrollü şekilde gevşetilmesi sağlanır.

Uygun hasta seçimiyle cerrahi tedavi oldukça başarılı sonuçlar verebilir. Birçok hasta ameliyat sonrası belirgin rahatlama yaşayabilir.

Bazı merkezlerde lazer destekli tedavi yöntemleri de uygulanabilmektedir. Ancak her hasta için uygun yöntem farklı olabilir.

Tedavi planı oluşturulurken hastanın yaşı, mevcut hastalıkları, önceki operasyonları ve dışkılama alışkanlıkları birlikte değerlendirilmelidir.

Anal fissür tedavisinde erken müdahale çoğu zaman daha başarılı sonuçlar sağlayabilir. Uzun süre bekleyen ve kronikleşen fissürlerde cerrahi gereksinimi artabilir.

Tedavi sonrasında yaşam tarzı değişikliklerinin sürdürülmesi tekrar gelişimini azaltabilir. Özellikle kronik kabızlığın kontrol altına alınması önemlidir.

Makat bölgesi hastalıkları hakkında daha fazla bilgi almak için Anal Fistül ve Pilonidal Sinüs sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Anal Fissürde Botulinum Tedavisi

Botulinum toksin tedavisi anal fissürde uygulanan ameliyatsız yöntemlerden biridir. Halk arasında “botoks tedavisi” olarak da bilinir.

Bu yöntemde makat iç kasına kontrollü botulinum toksin enjeksiyonu yapılarak kas spazmının azaltılması hedeflenir.

Kas spazmının azalması kan dolaşımını artırabilir ve fissürün iyileşmesine katkı sağlayabilir.

Botulinum tedavisinin bazı avantajları şunlar olabilir:

• Ameliyatsız uygulanabilmesi
• Genel anestezi gerektirmemesi
• Aynı gün taburculuk imkanı
• Bazı hastalarda hızlı rahatlama sağlaması

İşlem genellikle kısa sürede tamamlanabilir ve birçok hasta günlük yaşamına hızlı şekilde dönebilir.

Botulinum toksinin etkisi geçici olduğundan bazı hastalarda işlem tekrarı gerekebilir. Ancak uygun hasta grubunda başarılı sonuçlar elde edilebilir.

Ancak her hastada kalıcı başarı sağlanamayabilir ve bazı hastalarda tekrar fissür gelişebilir.

Tedavi seçimi hastanın yaşı, fissürün süresi, makat kas yapısı ve önceki tedavilere göre belirlenmelidir.

Botulinum tedavisi özellikle cerrahi istemeyen veya ameliyat açısından risk taşıyan hastalarda değerlendirilebilir.

Bilimsel yayınlar botulinum toksinin bazı hastalarda başarılı sonuçlar sağlayabildiğini göstermektedir. Ancak en uygun tedavi yöntemi hasta bazında belirlenmelidir.

Bazı hastalarda botulinum toksin uygulaması sonrası geçici gaz kaçırma gibi yan etkiler görülebilir. Bu durum çoğu zaman geçicidir.

Anal Fissür Ameliyatı Sonrası Bakım

Anal fissür ameliyatı sonrası bakım iyileşme süreci açısından önemlidir. Uygun bakım ağrıyı azaltabilir ve yara iyileşmesini hızlandırabilir.

İlk günlerde hafif ağrı, akıntı veya rahatsızlık hissi olabilir. Bu durum genellikle beklenen iyileşme sürecinin bir parçasıdır.

Kabızlığın önlenmesi ameliyat sonrası dönemin en önemli noktalarından biridir.

Bu nedenle:

• Bol su tüketilmelidir
• Lifli gıdalar tercih edilmelidir
• Sert dışkılamadan kaçınılmalıdır
• Uzun süre oturulmamalıdır
• Düzenli dışkılama alışkanlığı kazanılmalıdır

Ilık oturma banyoları ameliyat sonrası rahatlama sağlayabilir.

Hijyen kurallarına dikkat edilmesi enfeksiyon riskini azaltabilir.

Hastaların çoğu birkaç gün içerisinde normal aktivitelerine dönebilmektedir. Ancak ağır fiziksel aktiviteler için doktor önerilerine uyulmalıdır.

İlk günlerde hafif kanama veya akıntı görülebilir. Bu durum çoğu zaman normal iyileşme sürecinin parçasıdır.

Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır:

• Yoğun kanama
• Yüksek ateş
• Şiddetli ağrı
• İdrar yapamama
• Kötü kokulu akıntı

Hastaların çoğu kısa sürede günlük yaşamına dönebilmektedir. Ancak tam iyileşme süresi kişiden kişiye değişebilir.

Düzenli doktor kontrolleri iyileşme sürecinin takip edilmesi açısından önem taşır. Özellikle kronik fissür hastalarında yaşam tarzı değişikliklerinin sürdürülmesi tekrar riskini azaltabilir.

American Gastroenterological Association tarafından yayınlanan hasta bilgilendirme kaynakları da anal fissür tedavisinde yaşam tarzı düzenlemelerinin önemini vurgulamaktadır.

Daha fazla bilgi için Mayo Clinic Anal Fissure Rehberi incelenebilir.

Anal fissür tedavisinde erken tanı ve doğru yaklaşım yaşam kalitesinin korunması açısından büyük önem taşır. Uzun süren makat ağrısı ve kanama şikayetleri olan bireylerin uzman değerlendirmesi alması önerilir.

Anal Fissür Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kendiliğinden geçer mi?

Akut anal fissürlerin bir kısmı lifli beslenme, bol su tüketimi, sıcak oturma banyosu ve kabızlığın önlenmesi gibi yöntemlerle iyileşebilir. Ancak uzun süredir devam eden kronik fissürlerde çoğu zaman ek tedavi gerekebilir.

Kansere dönüşür mü?

Anal fissür kansere dönüşen bir hastalık değildir. Ancak uzun süre devam eden ağrı, kanama veya iyileşmeyen yaralar farklı hastalıklarla karışabileceği için uzman değerlendirmesi önemlidir.

Anal fissür neden olur?

En sık neden sert dışkılama ve kronik kabızlıktır. Bunun dışında uzun süreli ishal, aşırı ıkınma, doğum travması ve makat kas spazmı da anal fissür gelişimine katkıda bulunabilir.

Belirtileri nelerdir?

Dışkılama sırasında cam kesiği tarzında ağrı, tuvalet sonrası yanma hissi, parlak kırmızı kanama, makat çevresinde hassasiyet ve dışkılama korkusu en sık görülen belirtilerdir.

Hemoroid arasındaki fark nedir?

Anal fissürde ağrı genellikle daha belirgindir ve dışkılama sırasında şiddetlenir. Hemoroidlerde ise kanama ve makat bölgesinde şişlik daha ön planda olabilir.

Ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Özellikle akut anal fissürlerde ameliyatsız tedavi mümkün olabilir. Lifli beslenme, sıcak oturma banyosu, dışkı yumuşatıcı ilaçlar ve bazı kremler fayda sağlayabilir.

Ameliyatı ağrılı mıdır?

Ameliyat sonrası ilk günlerde hafif veya orta düzeyde ağrı görülebilir. Ancak uygun ağrı kontrolü ve bakım ile hastaların büyük kısmı kısa sürede rahatlayabilir.

Tekrarlar mı?

Kabızlık ve sert dışkılama devam ettiği sürece anal fissür tekrar gelişebilir. Bu nedenle tedavi sonrasında yaşam tarzı değişikliklerinin sürdürülmesi önemlidir.

Lazer tedavisi uygulanabilir mi?

Bazı merkezlerde seçilmiş hastalarda lazer destekli yöntemler uygulanabilmektedir. Ancak her hasta için uygun yöntem farklı olabilir.

Hangi doktora gidilmelidir?

Anal fissür tanı ve tedavisi genel cerrahi uzmanları, özellikle kolorektal cerrahi ile ilgilenen cerrahlar tarafından değerlendirilir.

Hamilelikte görülebilir mi?

Evet. Gebelikte kabızlık ve doğum sırasında oluşan basınç nedeniyle anal fissür gelişebilir.

Bulaşıcı mıdır?

Hayır. Anal fissür bulaşıcı bir hastalık değildir.

Ne kadar sürede iyileşir?

Akut fissürler birkaç hafta içerisinde iyileşebilirken, kronik fissürlerde tedavi süreci daha uzun olabilir.

Tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen fissür kronikleşebilir, ağrı artabilir ve makat kas spazmı nedeniyle iyileşme zorlaşabilir.

Botoks tedavisi nedir?

Botulinum toksin tedavisinde makat iç kasına enjeksiyon yapılarak spazm azaltılmaya çalışılır. Bu yöntem bazı hastalarda ameliyatsız tedavi seçeneği olabilir.

Detaylı bilgi için ASCRS Anal Fissure Guide ve Mayo Clinic Anal Fissure Information kaynakları incelenebilir.