Kolorektal Kanser Nedir?

Kolorektal kanserler, kalın bağırsak (kolon) ve rektumdan kaynaklanan kötü huylu tümörlerdir. Dünya genelinde en sık görülen kanser türleri arasında yer almakta olup erken tanı konulduğunda tedavi başarısı belirgin şekilde artabilmektedir.

Kolon ve rektum sindirim sisteminin son kısmını oluşturur. Kalın bağırsakta başlayan anormal hücre çoğalmaları zaman içerisinde kontrolsüz hale gelerek kansere dönüşebilir. Çoğu kolorektal kanser başlangıçta polip adı verilen küçük oluşumlardan gelişir.

Kolorektal kanserler genellikle yavaş ilerler ve erken dönemde belirti vermeyebilir. Bu nedenle tarama programları ve düzenli kolonoskopi büyük önem taşır.

Kolorektal kanser gelişiminde etkili olabilecek faktörler şunlardır:

• İleri yaş
• Ailede kolon kanseri öyküsü
• Kolon polipleri
• İnflamatuar bağırsak hastalıkları
• Sigara kullanımı
• Aşırı alkol tüketimi
• Obezite
• Hareketsiz yaşam
• Liften fakir beslenme
• İşlenmiş et tüketiminin fazla olması

Bazı hastalarda genetik sendromlar kolorektal kanser riskini belirgin şekilde artırabilir.

Erken evrede saptanan kolorektal kanserlerde tedavi başarısı oldukça yüksektir. Bu nedenle düzenli tarama programları yaşam kurtarıcı olabilir.

Kolorektal Kanserlerin Belirtileri

Kolorektal kanserlerin belirtileri tümörün yerleşimine, büyüklüğüne ve hastalığın evresine göre değişebilir.

Erken evre hastalarda bazen hiçbir belirti olmayabilir. Bu nedenle özellikle risk grubundaki bireylerde düzenli tarama önemlidir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Makattan kanama
• Dışkıda kan görülmesi
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik
• Uzun süren kabızlık veya ishal
• Karın ağrısı
• Şişkinlik hissi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kansızlık
• Halsizlik ve yorgunluk
• Dışkı çapında incelme

Sağ kolon tümörlerinde kansızlık ve halsizlik daha ön planda olabilirken, rektum kanserlerinde dışkıda kan ve dışkılama değişiklikleri daha sık görülebilir.

İleri evre hastalarda bağırsak tıkanıklığı gelişebilir. Bu durumda şiddetli karın ağrısı, gaz-dışkı çıkaramama ve kusma görülebilir.

Makattan gelen her kanama hemoroid olarak değerlendirilmemelidir. Özellikle ileri yaş bireylerde kolorektal kanser mutlaka dışlanmalıdır.

Kolorektal Kanserlerin Tanısı

Kolorektal kanser tanısında ayrıntılı değerlendirme büyük önem taşır. Hastanın şikayetleri, fizik muayene bulguları ve görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilir.

Tanıda kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• Fizik muayene
• Parmakla rektal muayene
• Kolonoskopi
• Biyopsi
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• PET-CT
• Kan testleri

Kolonoskopi tanıda en önemli yöntemlerden biridir. Bu işlem sırasında bağırsak iç yüzeyi ayrıntılı şekilde incelenebilir ve şüpheli alanlardan biyopsi alınabilir.

Patolojik inceleme sonucunda kesin tanı konulur.

Tanı sonrası hastalığın evresi belirlenir. Evreleme yapılırken:

• Tümörün bağırsak duvarına yayılımı
• Lenf nodu tutulumu
• Karaciğer veya akciğer gibi organlara yayılım

değerlendirilir.

Doğru evreleme tedavi planlaması açısından son derece önemlidir.

Kolorektal Kanserlerin Tedavisi

Kolorektal kanser tedavisi multidisipliner yaklaşım gerektirir. Cerrahi, medikal onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patoloji ekipleri birlikte çalışır.

Tedavi planı hastalığın evresine, tümörün yerleşimine ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:

• Cerrahi tedavi
• Kemoterapi
• Radyoterapi
• Hedefe yönelik tedaviler
• İmmünoterapi

Erken evre kolon kanserlerinde cerrahi çoğu zaman temel tedavi yöntemidir.

Rektum kanserlerinde ise bazı hastalarda ameliyat öncesi radyoterapi ve kemoterapi uygulanabilir.

Cerrahi sırasında tümörlü bağırsak segmenti ve ilgili lenf nodları çıkarılır.

Bazı ileri evre hastalarda karaciğer metastazlarının cerrahi tedavisi de mümkün olabilir.

Tedavi planı her hasta için bireysel olarak oluşturulmalıdır.

Kolorektal Kanserlerde Modern Cerrahi Yaklaşımlar

Kolorektal cerrahide son yıllarda minimal invaziv yöntemler giderek daha yaygın kullanılmaktadır.

Laparoskopik ve robotik cerrahi yöntemleri uygun hastalarda daha küçük kesilerle ameliyat yapılmasına olanak sağlayabilir.

Bu yöntemlerin bazı avantajları şunlar olabilir:

• Daha küçük ameliyat kesileri
• Daha az ağrı
• Daha hızlı iyileşme
• Daha kısa hastanede kalış süresi
• Daha hızlı günlük yaşama dönüş

Robotik cerrahi özellikle dar pelviste yerleşen rektum kanserlerinde cerraha teknik avantaj sağlayabilir.

Ancak her hasta minimal invaziv yöntemler için uygun olmayabilir. Cerrahi yöntem seçimi tümörün yaygınlığına ve hastanın durumuna göre belirlenmelidir.

Ameliyat Sonrası Bakım

Kolorektal kanser ameliyatı sonrası bakım iyileşme süreci açısından büyük önem taşır.

Ameliyat sonrası erken mobilizasyon, solunum egzersizleri ve uygun beslenme iyileşmeyi hızlandırabilir.

Hastaların bağırsak fonksiyonları yakından takip edilir.

Bazı hastalarda geçici veya kalıcı stoma açılması gerekebilir. Bu durumda stoma bakımı konusunda ayrıntılı eğitim verilmelidir.

Ameliyat sonrası dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Düzenli yürüyüş yapılması
• Yeterli sıvı tüketimi
• Dengeli beslenme
• Yara bakımına dikkat edilmesi
• Doktor kontrollerinin aksatılmaması

Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır:

• Yüksek ateş
• Şiddetli karın ağrısı
• Yoğun kanama
• Bulantı ve kusma
• Gaz-dışkı çıkaramama
• Yara yerinde kızarıklık veya akıntı

Kolorektal kanser tedavisi sonrasında düzenli takip büyük önem taşır. Kontroller sayesinde olası nüksler erken dönemde saptanabilir.