Anal Fistül Nedir?
Anal fistül, makat kanalının iç kısmı ile makat çevresindeki cilt arasında oluşan anormal tünel şeklindeki bağlantıdır. Genellikle daha önce oluşmuş bir makat apsesinin iyileşmesi sonrasında gelişir. Halk arasında “makatta iltihap kanalı” olarak da tanımlanabilir.
Makat bölgesinde bulunan bezlerin enfekte olması sonucu apse gelişebilir. Bu apsenin boşalması veya cerrahi olarak drene edilmesi sonrasında bazı hastalarda iltihap yolu tamamen kapanmaz ve fistül oluşabilir.
Anal fistül kronik seyirli bir hastalıktır ve genellikle kendiliğinden tamamen iyileşmez.
Fistülün iç ağzı genellikle makat kanalında bulunurken dış ağız makat çevresindeki ciltte yer alır. Bu iki nokta arasında iltihaplı bir kanal oluşur.
Anal fistüller basit veya kompleks olabilir.
Basit Anal Fistül:
Makat kaslarının küçük kısmını içeren daha yüzeyel fistüllerdir.
Kompleks Anal Fistül:
Makat kaslarının daha büyük kısmını içeren, dallanan veya tekrarlayan fistüllerdir.
Anal fistül oluşumunda etkili olabilecek durumlar şunlardır:
• Makat apsesi
• Crohn hastalığı
• Tüberküloz
• Radyoterapi öyküsü
• Travma
• Cerrahi girişimler
• Kronik enfeksiyonlar
Anal fistülün en sık belirtileri şunlardır:
• Makat çevresinde akıntı
• İç çamaşırında kirlenme
• Tekrarlayan apse oluşumu
• Ağrı ve hassasiyet
• Kötü kokulu akıntı
• Şişlik
• Kaşıntı
Bazı hastalarda belirtiler dönemsel olabilir. Fistül ağzı kapanınca apse gelişebilir, tekrar açıldığında ise akıntı başlayabilir.
Uzun süre devam eden fistüller yaşam kalitesini ciddi şekilde bozabilir ve sürekli akıntı nedeniyle hijyen problemlerine yol açabilir.
Anal Fistül Tanısı
Anal fistül tanısı çoğu zaman dikkatli muayene ile konulabilir. Hastalar genellikle makat çevresinde sürekli veya tekrarlayan akıntı şikayeti tarif eder.
Muayene sırasında fistülün dış ağzı görülebilir. Bazı hastalarda çevrede sertlik, kızarıklık veya aktif akıntı bulunabilir.
Tanıda kullanılan yöntemler şunlardır:
• Fizik muayene
• Parmakla rektal muayene
• Anoskopi
• Endoanal ultrasonografi
• Pelvik MR görüntüleme
Özellikle kompleks fistüllerde MR görüntüleme fistül yolunun ve dallanmaların değerlendirilmesinde büyük önem taşır.
Anal fistüller bazı durumlarda şu hastalıklarla karışabilir:
• Pilonidal sinüs
• Hidradenitis suppurativa
• Perianal apse
• Crohn hastalığı
• Anal kanal tümörleri
Tekrarlayan veya kompleks fistüllerde ayrıntılı değerlendirme tedavi planlaması açısından önemlidir.
Anal Fistül Tedavisi
Anal fistül tedavisinde temel amaç fistül kanalını ortadan kaldırmak, enfeksiyonu kontrol altına almak ve aynı zamanda makat kaslarını koruyarak dışkı kontrolünü sürdürmektir.
Anal fistüller genellikle cerrahi tedavi gerektirir. Çünkü fistül kanalı çoğu zaman kendiliğinden tamamen kapanmaz.
Tedavi yöntemi belirlenirken:
• Fistülün tipi
• Kanalın uzunluğu
• Makat kaslarıyla ilişkisi
• Daha önce geçirilmiş ameliyatlar
• Hastanın dışkı kontrol durumu
dikkate alınır.
Basit fistüllerde fistülotomi uygulanabilir. Bu yöntemde fistül kanalı kontrollü şekilde açılarak iyileşme sağlanır.
Kompleks fistüllerde makat kaslarını korumak amacıyla farklı yöntemler kullanılabilir:
• Seton uygulaması
• Advancement flap
• LIFT prosedürü
• Fibrin glue
• Plug uygulamaları
• Lazer tedavisi
Tedavi seçimi mutlaka hasta özelinde planlanmalıdır.
Kompleks fistüllerde amaç sadece fistülü kapatmak değil, aynı zamanda dışkı tutma fonksiyonunu korumaktır.
Anal Fistül Tedavisinde Lazer Tedavisi
Lazer fistül tedavisi son yıllarda giderek daha sık kullanılan sfinkter koruyucu yöntemlerden biridir.
Bu yöntemde özel lazer probu fistül kanalının içine yerleştirilir ve kontrollü lazer enerjisi uygulanarak kanalın içeriden kapanması hedeflenir.
Lazer tedavisinin bazı avantajları şunlar olabilir:
• Makat kaslarının korunabilmesi
• Daha az doku hasarı oluşması
• Daha düşük ağrı hissi
• Günlük yaşama daha hızlı dönüş
• Bazı hastalarda daha düşük inkontinans riski
Ancak her fistül tipi lazer tedavisine uygun olmayabilir.
Özellikle dallanan, uzun veya kompleks fistüllerde başarı oranı değişken olabilir.
Tedavi yöntemi seçilirken fistül anatomisi ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir.
Anal Fistül Ameliyatı Sonrası Bakım
Anal fistül ameliyatı sonrası bakım iyileşme süreci açısından büyük önem taşır.
Ameliyat sonrası dönemde yara bakımı düzenli yapılmalıdır. Bazı hastalarda açık yara iyileşmesi kontrollü şekilde beklenebilir.
İlk günlerde hafif ağrı, akıntı veya kanama görülebilir.
Kabızlığın önlenmesi yara iyileşmesi açısından önemlidir.
Bu nedenle:
• Bol su tüketilmelidir
• Lifli beslenilmelidir
• Sert dışkılamadan kaçınılmalıdır
• Gerekirse dışkı yumuşatıcı kullanılmalıdır
Ilık oturma banyosu rahatlama sağlayabilir ve hijyene katkıda bulunabilir.
Bazı hastalarda pansuman gerekebilir.
Aşağıdaki durumlarda doktora başvurulmalıdır:
• Yüksek ateş
• Şiddetli ağrı
• Yoğun kanama
• Kötü kokulu akıntı
• Şiddetli şişlik
Kompleks fistüllerde iyileşme süreci daha uzun olabilir ve bazı hastalarda ek girişimler gerekebilir.
Düzenli takip fistülün tekrar etme riskinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.